Doppelpendel - Teller Uhr
Getekend: Leopold Haijs Bamberg
|
naar: HOMEPAGE
Archief |
April 2007.
Net behandeld bij de KlokkenDokter.
Een klokje met dubbele slinger en slagwerk op het uur. Verzilverde geel-koperen gedreven wijzerplaat, uur en minuutwijzer, opwindgaten asymmetrisch op de wijzerplaat. Slingersysteem van het type Chevalier de Bethune. Rococo.
De loopduur is ruim een dag, slagwerk met alleen de uurslag op een bel.
|
|
 |
|
De signatuur van de maker:
Leopold Haijs Bamberg
|
|
Achterkant van het klokje met de bel.
|
De techniek van het mechanisme is van een buitengewone complexiteit, maar de bouw van het raderwerk is vrij eenvoudig. Dat gaf wel wat technische problemen:
- Het slagwerk en het gaande werk hadden elk een opwind-begrenzing. Deze ontbrak.
- Fouten in het raderwerk veroorzaakten een onbetrouwbare loop en stilvallen.
- De slingeruitslag was te klein om een betrouwbaar functioneren te verkrijgen.
- De slingers waren buitengewoon kwetsbaar en ontregelden snel.
|
|
De dubbelslinger
Dit is een systeem van het type: Chevalier de Béthune.
Fouten bij een dergelijke dubbelslinger zijn:
-
verschillende uitslag van de slingers
-
verschillende slingerlengte
-
verschillend slingergewicht
-
onevenwicht naar links of rechts.
-
te veel wrijving tussen de twee slingerassen
-
te veel speling tussen de slingerassen
- ongelijke aandrijving van de slingers
en zo kan ik nog wel een tijd doorgaan...
De slingers zijn met elkaar verbonden en houden elkaar "in evenwicht".
Ook als de klok scheef staat, is de 'tik' goed!
Alleen valt ze wel stil.
Bij deze klok kon dus niet op het gehoor afgegaan worden om de slingers in evenwicht te brengen (waterpas).
Dit kon alleen door alle bewegingen nauwkeurig te meten.
|
  |
  |
  |
Een normale slingeraandrijving heeft maar één enkel onderdeel die de draaiende beweging van het raderwerk omzet in een heen-en-weer gaande beweging van de slinger. Bij een Chevalier de Bethune bestaat dit uit twee delen, die dan gelijk de mogelijkheid geven voor een dubbelslinger.
Het is in de vroege 18de eeuw bedacht door 'Le Chevalier de Béthune'.
Het is in 1727 verbeterd en zoals hiernaast gepubliceerd in een van de werken van M. Thiout. Het systeem heeft maar één slinger aan deel B.
|
 |
| Nog een systeem beschreven van de Chevalier de Béthune slingeraandrijving. Beschreven door Thiout. 1727 |
 |
Dubbelslinger met twee 2 wielsegmenten volgens Jean - Baptiste Dutertre. Elk wielsegment is verbonden met een slinger. Beschreven door Thiout in 1741.
|
 |
Opwind-begrenzing
De klok zal iedere dag moeten worden opgewonden.
Op zich niet zo'n probleem, maar als het vergeten wordt, zou een dergelijke klok ook direct van slag zijn.
Dat wil zeggen dat het slagwerk plots bijvoorbeeld 8 keer slaat om 4 uur.
De klok is dan niet stuk, want door het snel draaien aan de wijzers, kan de slag weer juist gezet worden.
|
Dat is nu net bij deze klok met die twee slingertjes (voor de wijzers!) een heel probleem.
Daarom was er een opwind-beveiliging voorzien, maar deze ontbrak.
De klok gaat van slag als de veer van het slagwerk eerder is afgelopen dan de veer van het gaande werk. De veer van het gaande werk loopt gelijkmatig af, maar die van het slagwerk loopt sneller af bij 11 en 12 uur dan bij 1 of 2 uur!
|
 |
| Voordat het systeem gemaakt kon worden, werd dan ook eerst bekeken wanneer de kans het grootste was dat de klok van slag zou gaan. Dat bleek bij het opwinden net voor 9 uur. Na iets meer dan 4 uur heeft de veer dan al 42 keer moeten slaan. Bij de andere uren is dat na meer uren. |
|
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
10 |
11 |
12 |
| 9 |
8 |
8 |
7 |
6 |
6 |
5 |
5 |
4 |
7 |
8 |
9 |
| na 2 |
keer slaan |
3 |
5 |
7 |
9 |
11 |
13 |
15 |
17 |
19 |
21 |
23 |
13 |
| na 3 |
keer slaan |
6 |
9 |
12 |
15 |
18 |
21 |
24 |
27 |
30 |
33 |
24 |
15 |
| na 4 |
keer slaan |
10 |
14 |
18 |
22 |
26 |
30 |
34 |
38 |
42 |
34 |
26 |
18 |
| na 5 |
keer slaan |
15 |
20 |
25 |
30 |
35 |
40 |
45 |
51 |
|
36 |
29 |
22 |
| na 6 |
keer slaan |
21 |
27 |
33 |
39 |
45 |
51 |
|
39 |
33 |
27 |
| na 7 |
keer slaan |
28 |
35 |
42 |
49 |
|
43 |
38 |
33 |
| na 8 |
keer slaan |
36 |
44 |
52 |
totaal aantal slagen |
51 |
40 |
| na 9 |
keer slaan |
45 |
|
48 |
|
| Het uiteindelijke systeem zoals het nu werkt. |
 |
Het uiterlijk
|
Reinigen en (gedeeltelijk) herverzilveren wijzerplaat, vernissen. Wijzers en slingergewichtjes vermeilvernissen.
Deze vernis geeft een oud-gouden patina. |
 
|
Kast-schroeven
Van het klokje waren in de loop der tijd een groot aantal schroeven verloren gegaan. De ontbrekende zijn dan ooit weer aangevuld met andere schroefjes.
Dat maakte demontage en montage tot een erg delicaat werkje omdat al die schroefjes een verschillend schroefdraad hadden! Dat is nu vereenvoudigd tot slechts twee maten schroeven, zoals het oorspronkelijk was.
|
  |
Raderwerkfouten
|
 |
Net zoals een fietsketting niet op een brommer past, zo moeten tandwielen ook bij elkaar passen.
Bij dit raderwerk was dat niet altijd het geval. De klok viel telkens stil, doordat de vertandingen niet bij elkaar pasten.
Voor de vervanging van de foute wielen, gebruik ik een speciaal computerprogramma, dat na het invoeren van de opgemeten gevens van het raderwerk, de probleempunten aanwijst.
De verkeerd gedimensioneerde raderen zijn nu vervangen door exemplaren van de juite afmetingen.
Het klokje loopt weer als een zonnetje! |
 |
|
Bernard Meier KlokkenDokter
Vloeiende 25, B-2950 Kapellen (Antwerpen)
03/605.28.08 |
|
