Pendule Réaumur

       

Een zeer interessante pendule passeerde het atelier van de KlokkenDokter!

De zogenaamde Pendule Themometre.

De klok gaf me in eerste instantie de indruk van een pendule "met iets extra", maar als snel kwam ik er achter dat er veel meer achter schuil gaat.

Dit deel ik graag met u.

Wat u allemaal kunt vinden op deze pagina:          

- De beschrijving van de pendule

- Informatie over de temperatuurschalen van Fahrenheit en Réaumur. Wie was die Réaumur, waar kwam hij vandaan, waar hield hij zich mee bezig?

- Als laatste wat over het opmerkelijke, uiterst zeldzame slagwerk. Dat is iets voor techneuten.

Wetenswaardigheden verenigd

Een algemene beschrijving van de klok.

 

De stijl (ofwel de 'mode'), waarin het vervaardigd werd, is Charles X. Deze koning regeerde in van Frankrijk van 1824 tot 1830, de laatste koning uit de hoofdlijn van de Bourbons.

Het kastwerk van de klok is uitgevoerd met schildpadfineer en inlegwerk van ivoor.

De emaille wijzerplaat heeft met Breguet wijzers in geblauwd staal.

Het raderwerk is getekend door Brocot en heeft een bijzonder slagwerk. Hier later meer over.

Het meest kenmerkende voor deze pendules is de thermometerschaal, met een verdeling in graden Fahrenheit en Réaumur.

 

De Thermometer
 
 
Over Fahrenheit en Réaumur...
 
 
 

Links de temperatuurschaal van

Fahrenheit

(op de schaat staat Fahrenheit, zonder 'h')

 

Rechts de temperatuurschaal van

Réaumur

De schaal van Gabriel Fahrenheit (1686 - 1736) is gebaseerd op drie referentiepunten.

"0" - Het nulpunt werd verkregen door de thermometer in een mengsel van ijs, water en ammoniumchloride te plaatsen.

"32": - Het tweede referentiepunt, 32 °F vond hij door de thermometer in zuiver water te plaatsen waarop ijsvorming plaats vond. Op de schaal staat " Glace".

"96": - Het derde referentiepunt, 96 °F, werd bepaald door de lichaamstemperatuur van een gezond persoon, gemeten in de mond of onder de oksel.

Fahrenheit baseerde zijn temperatuurschaal op eerder werk van Ole Christensen Rømer, die in 1701 de Rømer-schaal ontwikkelde.

René-Antoine Ferchaud de Réaumur (1683-1757) ontwikkelde de schaal de in 1731.

 

De thermometer werd geijkt met het smeltpunt van water en de temperatuur waarbij door middel van distillatie zuivere ethanol uit de wijn ontsnapt: " l'esprit du vin".

Dit smeltpunt van water is gesteld op 0 °Ré, en het kookpunt van water (bij normale atmosferische druk) op 80 °Ré.

 

In Frankrijk sprak men vanwege de verdeling in 80 graden wel van een division octogesimale, een octogesimale verdeling.

 
   
 
Wat hebben die vermeldingen op de temperatuursschaal te betekenen?
   
 

Om dit te begrijpen moeten we ons verplaatsen in de tijdsgeest van de 19de eeuw.

Populairwetenschappelijke aardrijkskunde of natuurkunde was in de mode. Jules Verne schreef zijn boeken: Naar het middelpunt der aarde, Twintigduizend mijlen onder zee, en De reis om de wereld in tachtig dagen.

Er werden vele expedities ondernomen naar alle uithoeken van de wereld, waaronder ook naar Senegal, dat bekend stond om zijn extreme temperaturen.

De temperatuur werd door Alexander von Humboldt omschreven als: the most dreadful temperature of 40° - 44,8° Réaumur in the shade...

 

 

 

 

 
     
 

Geheel volgens deze mode, bevat deze pendule dus educatieve elementen in de populair wetenschappelijke sfeer.

Sénégal

 

 

Paris 1712

Dit heeft te maken met de weersomstandigheden in dat jaar, met name de warme zomer:

Januari: Regenachtig, overstromingen

Lente: Koud, regenachtig.

Juli: Regenachtig, met extreme hittegolven, met als gevolg een zeer goede wijnoogst in Dijon.

Augustus: Overvloedige regen en overstromingen in Zuid-West Frankrijk.

 
 
   
 

Bains

Dat spreekt voor zich. Dit is de temperatuur van badwater.

 
 
   
 

Vers a Soie

Dit is de temperatuur waarbij zijderupsen het beste gedijen.

Réaumur experimenteerde met het kweken van zijderupsen in Frankrijk, wat tot dan toe nog niet gelukt was. Men kende wel zijde van spinnen, maar voor een ‘boek’ zijde had men zo'n 55.000 spinnen nodig, terwijl men slechts 2500 zijderupsen nodig had.

Aangezien zijderupsen niet in het Franse klimaat kunnen overleven, was men aangewezen op de import van zijde of zijderupsen uit China. China hield lang geheim hoe zij zoveel zijde konden produceren.

Réaumur heeft de methode ontwikkeld om zijderupsen in Frankrijk te kweken, gebruik makend van zijn thermometer.

 
 
   
 

Serres

Hiermee wordt de temperatuur aangegeven die indeaal zou zijn voor kassen met tropische planten.

 
 
   
 

Tempéré

Dit is een gematigde temperatuur.

 
 
   
 

Glace

De temperatuur waarbij water bevriest.

 
 
   
 

Paris 1740

De winter van 1740 staat gekend als lang en streng. De vorst begon op driekoningen (6 januari) en duurde 75 dagen! In 1740 vroor het dus tot in mei elke dag!

De wind was zo sterk dat niemand er aan kon weerstaan. De Maas bevroor tot 15 maart, evenals de Garonne.

 
 

 

 

   

 

Over Réaumur

De schaal van Réaumur is dan wel niet zo bekend, de man zelf was een interessante figuur.

René-Antoine Ferchaud de Réaumur studeerde in Poitiers. Vervolgens vertrok hij naar Bourges en werd later leerling bij de Academie der Wetenschappen. Hij bleef er en was vervolgens meer dan 40 jaar directeur van de Academie der Wetenschappen in Parijs.

Dat was toen de plaats waar de wetenschappers samenkwamen en waar men vele ontdekkingen deed. Niemand had er een specialisatie.

 

Het Kasteeltje van Réaumur in de stad Vendee

 

Réaumur was een groot waarnemer van de natuur en experimenteerde veel. Zijn nieuwsgierigheid was grenzeloos. Hij werkte op het gebied van de entomologie, biologie, en metallurgie.

Enkele voorbeelden:

- Het porselein uit China had veel aanzien in Frankrijk. De ontwerpen gingen naar China en daar vervaardigden ze deze uit porselein. Daarna kwamen deze terug naar Frankrijk.

Réaumur wilde het proces kennen om porselein in Frankrijk te maken, maar na vele experimenten is hij er helaas niet achter gekomen. Het is een van zijn leerlingen geweest die uiteindelijk heeft ontdekt dat het porseleinaarde was.

- Réaumur heeft eveneens met ijzer gewerkt. Ijzer kwam in de 18de eeuw vooral uit Duitsland, waardoor men verplicht was om het te importeren. Réaumur heeft ontdekt hoe ijzer in Frankrijk gemaakt kon worden en vervaardigde de techniek om gietijzer smeedbaar maken.

- Hij heeft zich ook met bosbouw bezig gehouden. Frankrijk werd massaal ontbost omdat het hout als brandstof gebruikt werd.

- Hij ontdekte dat wespen van hout hun nesten maakten. Dat bracht hem op het idee om papier te maken van hout. In de 18de eeuw werd papier nog van stof gemaakt.

- Hij besteede nog de meeste tijd aan de studie van de insecten: bijen, wespen, bladluizen en ook spinnen.

 

Kortom: experimenteren was zijn passie.

Natuurlijk had hij voor sommige experimenten een thermometer nodig, die hij daarvoor zelf ontwikkelde.

Hij experimenteerde met het kunstmatig uitbroeden van kippeneieren, dat in Frankrijk nuet lukte, terwijl de oude Egyptenaren dat wel voor elkaar kregen in ovens van bakstenen. Het klimaat in Frankrijk was niet geschikt.

Bij zijn experimentele broedmachines verwarmde hij met vaten paardenmest. Later gebruikte hij de ovens van Parijse bakkers, waarbij hij de temperatuur nauwlettend volgde met zijn thermometer. En met succes: Na 21 dagen had hij kuikens! De uitvinding van de broedmachine is dus van Réaumur.

 

 

Slagwerk van de pendule

Het slagwerksysteem is ook nog eens interessant . Het is gemaakt door Louis-Gabriel Brocot.

Wie was dat?

Achille Brocot was een Franse klokkenmaker en amateur-wiskundige (1817-1878).

De klokkenmakers kennen hem als uitvinder van allerlei technische vernuftigheden voor klokken, net als zijn vader Louis-Gabriel's Brocot. Deze familie heeft een sterke reputatie als uitvinders van uurwerkrtechnieken en als rekenkundigen.

Zij maakten vele innovaties, waaronder de verfijning van slingeraandrijving en de ontwikkeling van klokken met een eeuwigdurende kalendermechanisme.

Bij wiskundigen staat hij (samen met de Duitser Moritz Stern) bekend als de ontdekker van de Stern-Brocot boom.

Dit is een wiskundige structuur die nuttig is in de onderlinge aanpassing van reële getallen door rationale getallen.

Vraag me niet wat het is, maar het is een belangrijk onderdeel van het ontwerp van overbrengingsverhoudingen voor klokken.

 

 


 

Dit slagwerk van Louis-Gabriel Brocot en het vermelden waard.

Dit soort slagwerk heb ik maar enkele keren in een pendule aangetroffen!

 

 
 


 

Het slagwerk is een variant van het zogenaamde zaagslagwerk, in 1675 bedacht door de Engelsman E. Barlow.

Het aantal slagen op de bel is hierbij direct gekoppeld aan de stand van de uurwijzer. Daardoor slaat de klok altijd het juiste aantal uren.

Brocot versimpelde het systeem zodat het paste in de ronde franse pendule raderwerken.

 

Het heeft slecht vijf onderdelen. Hij brevetteerde het ontwerp in 1826.

 
 

Na 1850 wordt het slagwerk niet meer toegepast en vervangen door het systeem van in de pendulemaker Honoré Pons.

 

Voor de techneuten: de verzetting van de zaag is gemonteerd op de as van de belhamer. (dit ga ik verder hier niet uitleggen)

bekijk

 

 

End Page